Soňky döwürde azyk we energiýa bahalary inflýasiýa sebäpli ýokarlanmagyny dowam etdirdi we aýlyklar hem şol derejä ýetmedi. Bu bolsa dünýäniň dürli künjeklerinde portlaryň, awiakompaniýalaryň, demir ýollaryň we ýol ýük awtoulaglarynyň sürüjileriniň protestleriniň we iş taşlamalarynyň tolkunlaryna sebäp boldy. Dürli ýurtlardaky syýasy dartgynlyk üpjünçilik zynjyrlaryny has-da erbetleşdirdi.
Bir tarapda howlynyň doly duralgasy, beýleki tarapda bolsa aýlyk haklary üçin iş taşlaýan duralga, demir ýol we ulag işçileri bar. Goşa zarba sebäpli, ýük daşamak tertibi we eltip bermek wagty has-da gijikdirilip bilner.
1. Bangladeşiň ähli ýerinde agentler iş taşlaýarlar
28-nji iýundan başlap, Bangladeşiň ähli künjegindäki Gümrük resmileşdirmesi we ýük daşamagy (C&F) agentleri 2020-nji ýyl üçin ygtyýarnama düzgünlerine üýtgetmeler girizmek ýaly talaplaryny ýerine ýetirmek üçin 48 sagatlyk iş taşlarlar.
Agentler 7-nji iýunda hem şuňa meňzeş bir günlük iş taşlap, ýurduň ähli deňiz, gury ýer we derýa portlarynda gümrük barlaglaryny we ýük daşamak işlerini şol bir talaplar bilen togtadyp, 13-nji iýunda bolsa Milli Salgyt Komissiýasyna ygtyýarnamanyň käbir böleklerini we beýleki düzgünleri üýtgetmegi haýyş edýän hat tabşyrdylar.
2. Germaniýanyň port hüjümi
Germaniýanyň birnäçe deňiz portlarynda müňlerçe işçi iş taşlady, bu bolsa portlaryň dykylmagyny artdyrdy. Emden, Bremerhaven, Brackhaven, Wilhelmshaven we Gamburg deňiz portlarynda 12 müň töweregi işçiniň wekili bolan Germaniýanyň deňiz port işçileriniň kärdeşler arkalaşygy Gamburgdaky demonstrasiýa 4000 işçiniň gatnaşandygyny aýtdy. Ähli portlardaky işler togtadyldy.

“Maersk” şeýle hem bildirişde Bremerhaven, Gamburg we Wilhelmshaven portlaryndaky işine gönüden-göni täsir etjekdigini aýtdy.
“Maersk” tarapyndan çap edilen esasy Demirgazyk sebitlerindäki portlaryň ýagdaýy baradaky soňky bildirişde Bremerhaven, Rotterdam, Gamburg we Antwerpen portlarynyň yzygiderli dykylşyk bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy we hatda kritik derejä ýetendigi aýdylýar. Dykylşyk sebäpli Aziýa-Ýewropa AE55 ugurlarynyň 30-njy we 31-nji hepdelik gatnawlary üýtgediler.
3Awiakompaniýalaryň iş taşlamalary
Ýewropada awiakompaniýalaryň iş taşlaýşlarynyň tolkuny Ýewropanyň ulag krizisini has-da güýçlendirýär.
Habarlara görä, Belgiýada, Ispaniýada we Portugaliýada Irlandiýanyň býujetli Ryanair awiakompaniýasynyň käbir ekipaž agzalary aýlyk haklary baradaky dawa sebäpli üç günlük iş taşlaýşa başladylar, yzy bilen Fransiýada we Italiýada işgärler hem işe başladylar.
Britaniýanyň “EasyJet” awiakompaniýalary hem iş taşlamalaryň tolkunyna duçar bolar. Häzirki wagtda Amsterdam, London, Frankfurt we Pariž aeroportlarynda betbagtçylyk dowam edýär we köp uçar gatnawlary ýatyrylmaly boldy. Iş taşlamalardan başga-da, işgärleriň ýetmezçiligi hem awiakompaniýalar üçin başagyry döredýär.
London Gatwik we Amsterdam Schiphol awiakompaniýalary uçuşlaryň sanyny çäklendirýändigini yglan etdiler. Aýlyk haklarynyň we kömek pullarynyň ýokarlanmagy inflýasiýa doly ýetişip bilmeýändigi sebäpli, iş taşlaýşlar Ýewropanyň awiasiýa senagaty üçin belli bir wagtlap kada öwrüler.
4. Iş taşlamalar global önümçilik we üpjünçilik zynjyrlaryna ýaramaz täsir edýär
1970-nji ýyllarda iş taşlaýyşlar, inflýasiýa we energiýa ýetmezçiligi dünýä ykdysadyýetini krizise sezewar etdi.
Häzirki wagtda dünýä şol bir kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýar: ýokary inflýasiýa, energiýa üpjünçiliginiň ýeterlik däldigi, ykdysady çökgünligiň mümkinçiligi, adamlaryň ýaşaýyş derejesiniň pese gaçmagy we baýlar bilen garyplaryň arasyndaky tapawudyň artmagy.
Golaýda Halkara Pul Gaznasy (HWG) özüniň iň soňky Dünýä Ykdysady Görnüşleri baradaky hasabatynda uzak möhletli üpjünçilik zynjyrynyň üzülmeleriniň dünýä ykdysadyýetine ýetiren zyýanyny mälim etdi. Deňiz gatnawlary bilen bagly meseleler dünýä ykdysady ösüşini 0,5%-1% azaldyp, esasy inflýasiýa bolsa takmynan 1% ýokarlandy.
Munuň sebäbi, üpjünçilik zynjyryndaky meseleler sebäpli söwda bökdençlikleri dürli önümleriň, şol sanda sarp ediş harytlarynyň bahalarynyň ýokarlanmagyna, inflýasiýany güýçlendirmegine we aýlyk haklarynyň pese gaçmagyna we islegiň azalmagyna sebäp bolup biler.