29-njy dekabrda Senagat we maglumat tehnologiýalary ministrligi, Ylym we tehnologiýa ministrligi we Tebigy baýlyklar ministrligi çig mal senagatyny ösdürmek üçin "14-nji bäşýyllyk meýilnama" (mundan beýläk "Meýilnama" diýlip atlandyrylýar) çap etdiler, bu meýilnama "ýokary derejeli üpjünçilik", gurluşy rasionallaşdyrmak, ýaşyl ösüş, sanly özgertme" ugurlaryna ünsi jemleýär. "Ulgam howpsuzlygynyň" bäş tarapy birnäçe ösüş maksatlaryny kesgitledi. 2025-nji ýyla çenli ösen esasy materiallaryň ýokary derejeli önümleriniň hiliniň durnuklylygyny, ygtybarlylygyny we ulanylyşyny ep-esli ýokarlandyrmagy teklip edilýär. Esasy strategik ugurlarda birnäçe esasy esasy materiallary öňe ilerletmek. Esasy çig mallaryň we çig polat we sement ýaly köp mukdarda önümleriň önümçilik kuwwaty diňe azaldy, ýöne artdyrylmady. Senagat zynjyrynda ekologiýa taýdan öňdebaryjy we esasy bäsdeşlige ukyply 5-10 öňdebaryjy kärhana dörediler. Çig mal pudagynda 5-den gowrak dünýä derejesindäki ösen önümçilik klasterlerini dörediň.
“Çig mal senagaty hakyky ykdysadyýetiň esasydyr we milli ykdysadyýetiň ösüşini goldaýan esasy pudakdyr.” 29-njy günde geçirilen metbugat maslahatynda Senagat we maglumat tehnologiýalary ministrliginiň Çig mal senagaty departamentiniň müdiri Çen Kelong köp ýyllyk ösüşden soň, meniň ýurdumyň hakyky çig mal senagatyna öwrülendigini tanyşdyrdy. Beýik ýurt. 2020-nji ýylda meniň ýurdumyň çig mal senagatynyň goşmaça gymmaty bellenen ölçegden ýokary pudaklaryň goşmaça gymmatynyň 27,4% -ni düzer we milli ykdysady we sosial ösüşiň dürli pudaklarynda giňden ulanylýan 150 müňden gowrak önüm öndüriler.
“Meýilnama” geljekki 5 ýyl üçin umumy ösüş ugruny we geljekki 15 ýyl üçin uzak möhletli maksatlary teklip edýär, ýagny 2025-nji ýyla çenli çig mal senagaty ilki başda has ýokary hilli, has netijeli, has gowy gurluşly, has ýaşyl we howpsuz senagat gurluşyny emele getirer; 2035-nji ýyla çenli dünýäde möhüm çig mal önümlerini öwrenmek we işläp düzmek, öndürmek we ulanmak üçin daglyk ýere öwrüler. Şeýle hem täze materiallaryň innowasion ösüşi, pes uglerodly önümçilik synag taslamasy, sanly ygtyýarlandyryş, strategik serişdeler howpsuzlygy we zynjyry güýçlendirmek ýaly bäş sany uly taslamany öňe sürdi.
Çig mal senagatynyň ýaşyl we az uglerodly özgerdilmesini çaltlandyrmaga gönükdirilen “Meýilnama” pes uglerodly önümçilik synag taslamasyny durmuşa geçirmek we gurluş düzedişleri, tehnologik innowasiýalar we güýçlendirilen dolandyryş arkaly çig mal senagatynyň ýaşyl we az uglerodly ösüşini höweslendirmek teklip edilýär. Sement önümleri üçin energiýa sarp edilişini 2%, klinkeriň birligine düşýän energiýa sarp edilişini 3,7% azaltmak we elektrolitik alýuminiýden çykýan uglerod zyňyndylaryny 5% azaltmak ýaly anyk maksatlar göz öňünde tutulýar.
Senagat we maglumat tehnologiýalary ministrliginiň Çig mal senagaty bölüminiň müdiriniň orunbasary Feng Meng indiki ädimiň senagat gurluşynyň rasionallaşdyrylmagyny öňe sürmek, energiýa tygşytlaýjy we az uglerodly çäreleri işjeň durmuşa geçirmek, örän pes zyňyndylary we arassa önümçiligi öňe sürmek, şeýle hem serişdeleriň toplumlaýyn ulanylyşyny gowulandyrmak boljakdygyny aýtdy. Şol sanda senagat gurluşynyň rasionallaşdyrylmagyny öňe sürmekde biz polat, sement, tekiz aýna, elektrolitik alýumin we beýleki senagat pudaklarynyň önümçilik kuwwatyny çalşyrmak syýasatyny berk durmuşa geçireris, täze önümçilik kuwwatyny berk gözegçilikde saklarys we önümçilik kuwwatyny azaltmagyň netijelerini yzygiderli berkideris. Nebiti gaýtadan işleýän, ammonium fosfat, kalsiý karbidi, kaustik soda, soda küli, sary fosfor we beýleki senagat pudaklarynyň täze önümçilik kuwwatlyklaryny berk gözegçilikde saklarys we häzirki zaman kömür himiýa önümçilik kuwwatlyklarynyň ösüş depginini ortaça gözegçilikde saklarys. Senagat gymmatyny we önümiň goşmaça gymmatyny ýokarlandyrmak üçin täze materiallary we beýleki ýaşyl we az uglerodly senagat pudaklary güýçli ösdüreris.
Strategik mineral baýlyklar ykdysady we sosial ösüş üçin esasy çig mal bolup, milli ykdysady howpsuzlyk, milli ykdysadyýet we halkyň durmuşy bilen baglanyşyklydyr we milli ykdysadyýetiň durmuş ulgamydyr. “Meýilnamada” “14-nji bäşýyllyk meýilnama” döwründe içerki mineral baýlyklaryny rasional ösdürmek, dürli serişdeler bilen üpjünçilik kanallaryny giňeltmek we mineral baýlyklaryň kepillik kuwwatyny yzygiderli ýokarlandyrmak zerurdygy teklip edilýär.
Senagat we maglumat tehnologiýalary ministrliginiň çig mal senagaty bölüminiň müdiriniň orunbasary Çan Guowu “Economic Information Daily” gazetiniň habarçysynyň soragyna jogap berip, “14-nji bäş ýyllyk meýilnama” döwründe ýerli gyt mineral serişdelerini gözlemek we özleşdirmek işleriniň artdyryljakdygyny aýtdy. Demir we mis ýaly mineral serişdeleriň ýetmezçiligine ünsi jemläp, esasy ýerli serişdeler sebitlerinde birnäçe ýokary derejeli magdan taslamalary we mineral serişdeleri netijeli ösdürmek we ulanmak bazalary degişli derejede gurulmaly, şeýle hem ýerli mineral serişdeleriň “ballast daşy” hökmünde roluny we esasy kepillik mümkinçiligini güýçlendirmeli. Şol bir wagtyň özünde, gaýtadan dikeldilýän serişdeler üçin degişli standartlary we syýasaty işjeň kämilleşdirmeli, metal galyndylarynyň import kanallaryny açmaly, kärhanalara metal galyndylaryny gaýtadan işlemek bazalaryny we senagat klasterlerini döretmäge goldaw bermeli we esasy minerallara gaýtadan dikeldilýän serişdeleri netijeli goşmaly.