Milli uglerod zyňyndylarynyň söwda bazary (mundan beýläk "Milli uglerod bazary" diýlip atlandyrylýar) 16-njy iýulda söwda üçin taýýar boldy we ol "doly aý" diýen ýaly boldy. Umuman alanyňda, geleşik bahalary yzygiderli ýokarlanýar we bazar sazlaşykly işleýär. 12-nji awgusta çenli milli uglerod bazarynda uglerod zyňyndylarynyň ýapylyş bahasy 55,43 ýuan/tonna boldy, bu bolsa uglerod bazary işe girizilendäki 48 ýuan/tonna başlangyç bahasyndan 15,47% ýokarlanmadyr.
Milli uglerod bazary elektrik energiýasyny öndürmek pudagyny öňegidişlik nokady hökmünde kabul edýär. Ilkinji laýyklyk sikline 2000-den gowrak esasy zyňyndy birlikleri goşuldy we ýylda takmynan 4,5 milliard tonna uglerod dioksidi zyňyndylaryny öz içine alýar. Şanhaýyň Daşky gurşaw we energiýa biržasynyň maglumatlaryna görä, milli uglerod bazarynyň ilkinji iş gününde ortaça geleşik bahasy 51,23 ýuan/tonna boldy. Şol gün jemi geleşik 4,104 million tonna, dolanyşygy bolsa 210 million ýuandan gowrak boldy.
Şeýle-de bolsa, söwda möçberiniň nukdaýnazaryndan, milli uglerod bazary işe girizilenden bäri, sanaw şertnamasy boýunça söwdanyň söwda möçberi kem-kemden pese gaçdy we käbir söwda günleriniň bir günlük söwda möçberi bary-ýogy 20,000 tonna boldy. 12-nji güne çenli bazaryň umumy söwda möçberi 6,467,800 tonna we umumy söwda möçberi 326 million ýuan boldy.
Pudagyň işgärleri häzirki uglerod bazaryndaky söwda ýagdaýynyň umumylykda garaşylýan netijä laýyk gelýändigini bellediler. “Hasap açylandan soň, kompaniýanyň derrew söwda etmegine zerurlyk ýok. Işleriň netijeleri üçin heniz möhlet gutarmady. Kompaniýanyň bazaryň indiki baha meýilleri barada karar kabul etmek üçin geleşik maglumatlaryna mätäçligi bar. Bu hem wagt talap edýär”. Habarçy düşündirdi.
“Beijing Zhongchuang Carbon Investment Technology Co., Ltd.” kompaniýasynyň maslahat beriş bölüminiň direktory Meng Bingžan hem dürli ýerlerde synag işleriniň öňki tejribesine esaslanyp, geleşikleriň iň ýokary derejeleriniň köplenç şertnama möhleti gelmezden öň bolýandygyny aýtdy. Ýylyň ahyryndaky laýyklyk döwrüniň gelmegi bilen milli uglerod bazarynda söwda iň ýokary derejeleriniň tolkuny döremegi we bahalaryň hem ýokarlanmagy mümkin diýlip garaşylýar.
Işleýiş döwri faktoryndan başga-da, pudagyň işgärleri häzirki uglerod bazarynyň gatnaşyjylarynyň we ýeke-täk söwda görnüşiniň hem işjeňlige täsir edýän möhüm faktorlardygyny aýtdylar. Ekologiýa we daşky gurşaw ministrliginiň Daşky gurşawy meýilleşdirmek institutynyň Dolandyryş we syýasat institutynyň direktorynyň orunbasary Dong Žanfeng häzirki milli uglerod bazarynyň gatnaşyjylarynyň zyňyndylary gözegçilik edýän kompaniýalar bilen çäklenýändigini we professional uglerod aktiw kompaniýalary, maliýe edaralary we şahsy maýadarlar uglerod söwda bazaryna giriş biletlerini almandygyny belledi. Bu bolsa kapital möçberiniň giňelmegini we bazar işjeňliginiň artmagyny belli bir derejede çäklendirýär.
Has köp senagat pudagyny goşmak eýýäm gün tertibinde. Ekologiýa we daşky gurşaw ministrliginiň metbugat wekili Lýu Ýubiniň sözlerine görä, elektrik energiýasyny öndürmek pudagynda uglerod bazarynyň gowy işlemegi esasynda milli uglerod bazary pudagyň çägini giňelder we has köp zyýanly gaz çykarýan senagat pudaklaryna kem-kemden goşular; söwda görnüşlerini, söwda usullaryny we söwda subýektlerini kem-kemden baýlaşdyrar, bazar işjeňligini ýokarlandyrar.
“Ekologiýa we daşky gurşaw ministrligi köp ýyllaryň dowamynda polat we sement, awiasiýa, nebithimiýa, himiýa, demir däl, kagyz önümçiligi we beýleki ýokary zyýanly gaz çykarýan senagatlar ýaly ýokary zyýanly gaz çykarýan senagatlaryň maglumatlaryny hasaba almagy, hasabat bermegi we barlamagyny amala aşyrdy. Ýokarda agzalan senagatlar örän berk maglumat binýadyna eýedir we degişli senagatlara ynanýar. Assosiasiýa milli uglerod bazarynyň talaplaryna laýyk gelýän senagat standartlaryny we tehniki aýratynlyklary öwrenýär we teklip edýär. Ekologiýa we daşky gurşaw ministrligi bir ýetişen, bir tassyklanan we boşadylan prinsipine laýyklykda uglerod bazarynyň örtügini has-da giňelder” diýip, Lýu Ýubin aýtdy.
Uglerod bazarynyň işjeňligini has-da ýokarlandyrmak barada gürrüň edip, Dong Žanfeng uglerod bazarynyň syýasatynyň çäreleriniň uglerod maliýe ösüş syýasatynda innowasiýalary, meselem, uglerod fýuçers bazaryny höweslendirmek üçin ulanylyp bilinjekdigini, mysal üçin, uglerod zyňyndylary hukuklary bilen baglanyşykly maliýe önümlerini we hyzmatlaryny işjeň ösdürmäge höweslendirmek, şeýle hem uglerod fýuçerslerini, uglerod opsiýalaryny we beýleki uglerod maliýe gurallaryny öwrenmek we işletmek maliýe edaralaryna bazara gönükdirilen uglerod gaznalaryny döretmäge ýol görkezjekdigini aýtdy.
Uglerod bazarynyň işleýiş mehanizmi babatda Dong Žanfeng, korporatiw zyňyndy çykdajylaryny dogry kesgitlemek we uglerod zyňyndy çykdajylaryny içerkileşdirmek üçin uglerod bazarynyň basyş geçirijilik mehanizminiň doly ulanylmalydygyny, şol sanda erkin esasly paýlaýyş usulyndan auksion esasynda paýlaýyş usulyna tapgyrlaýyn geçmegiň zerurdygyny hasaplaýar. Uglerod zyňyndylarynyň intensiwligini azaltmakdan umumy uglerod zyňyndylaryny azaltmaklyga geçmek bilen, bazar oýunçylary gözegçilik edýän zyňyndy kompaniýalaryndan gözegçilik edýän zyňyndy kompaniýalaryna, zyňyndylary gözegçilik etmeýän kompaniýalara, maliýe edaralaryna, araçylara, şahsy adamlara we beýleki dürli guramalara geçdiler.
Mundan başga-da, ýerli synag uglerod bazarlary milli uglerod bazaryna peýdaly goşmaça bolup hyzmat edip biler. Hytaýyň Halkara Ykdysady Birža Merkeziniň Ykdysady Barlaglar Bölüminiň müdiriniň orunbasary Lýu Sýandon ýerli synag uglerod bazarynyň bitewi baha standartyny döretmek üçin milli uglerod bazary bilen has-da baglanyşmagynyň zerurdygyny aýtdy. Şu esasda, ýerli uglerody azaltmak çäklendirmeleriniň synag taslamasynyň töwereginde täze söwda modellerini we usullaryny öwrenmeli we milli uglerod söwda bazary bilen ýuwaş-ýuwaşdan hoşniýetli özara gatnaşygy we utgaşykly ösüşi emele getirmeli.