Oktýabr aýynyň başynda demir magdanynyň bahalary gysga möhletli gaýtadan ýokarlandy, bu esasan islegiň ýokarlanmagyna garaşylýar we deňiz ýük daşamalarynyň bahalarynyň ýokarlanmagy bilen baglanyşyklydyr. Şeýle-de bolsa, polat zawodlary önümçilik çäklendirmelerini güýçlendirensoň we şol bir wagtyň özünde deňiz ýük daşamalarynyň bahalary ep-esli pese gaçdy. Baha ýylyň dowamynda täze iň pes derejä düşdi. Absolýut bahalar babatda demir magdanynyň bahasy şu ýyl iň ýokary nokadyndan 50% -den gowrak pese gaçdy we baha eýýäm pese gaçdy. Şeýle-de bolsa, teklip we islegiň esasy nukdaýnazaryndan, häzirki port gorlary soňky dört ýylyň şol bir döwründe iň ýokary derejä ýetdi. Port toplanmagyny dowam etdirýän mahaly, şu ýylky gowşak demir magdanynyň bahalaryny üýtgetmek kyn bolar.
Esasy magdan daşamalary henizem artýar
Oktýabr aýynda Awstraliýada we Braziliýada demir magdanynyň daşalmagy ýyllyk we aýlyk görkezijiler bilen deňeşdirilende azaldy. Bir tarapdan, bu magdanlaryň tehniki hyzmaty bilen baglanyşyklydy. Beýleki tarapdan, deňiz ýük daşalmagy käbir magdanlarda demir magdanynyň daşalmagyna belli bir derejede täsir etdi. Şeýle-de bolsa, maliýe ýylynyň maksadynyň hasaplamasyna görä, dördünji çärýekde dört esasy magdanyň üpjünçiligi ýyllyk we aýlyk görkezijiler bilen deňeşdirilende belli bir derejede artar.
“Rio Tinto” kompaniýasynyň demir magdanynyň önümçiligi üçünji çärýekde geçen ýyl bilen deňeşdirilende 2,6 million tonna azaldy. “Rio Tinto” kompaniýasynyň ýyllyk maksadynyň 320 million tonna pes çägine görä, dördünji çärýekde önümçilik geçen çärýekden 1 million tonna artar, bu bolsa geçen ýyl bilen deňeşdirilende 1,5 million tonna azalmadyr. “BHP” kompaniýasynyň demir magdanynyň önümçiligi üçünji çärýekde geçen ýyl bilen deňeşdirilende 3,5 million tonna azaldy, ýöne maliýe ýyly üçin maksadyny 278-288 million tonna çenli saklady we dördünji çärýekde gowulaşmagyna garaşylýar. “FMG” ilkinji üç çärýekde gowy ýük daşady. Üçünji çärýekde önümçilik geçen ýyl bilen deňeşdirilende 2,4 million tonna artdy. 2022-nji maliýe ýylynda (2021-nji ýylyň iýuly - 2022-nji ýylyň iýuny) demir magdanynyň ýük daşamagy boýunça çaklama 180 milliondan 185 million tonna çenli aralykda saklandy. Dördünji çärýekde hem az-owlak artyş garaşylýar. “Vale” kompaniýasynyň üçünji çärýekde öndürilişi ýyllyk 750 müň tonna artdy. Tutuş ýyl üçin 325 million tonna hasaplanyşyna görä, dördünji çärýekde öndürilişi geçen çärýekden 2 million tonna artdy, bu bolsa ýyllyk 7 million tonna artar. Umuman, dördünji çärýekde dört sany esasy magdan käniniň demir magdan önümçiligi aýlyk 3 million tonnadan gowrak we ýyllyk 5 million tonnadan gowrak artar. Arzan bahalar magdan daşamalaryna belli bir derejede täsir etse-de, esasy magdan känleri girdejili bolmagynda galýar we demir magdan daşamalaryny bilgeşleýin azaltmazdan, ýyllyk maksatlaryna ýetmegine garaşylýar.
Esasy däl magdan känlerine gelende, ýylyň ikinji ýarymyndan başlap, Hytaýyň esasy däl ýurtlardan demir magdanynyň importy ýylsaýyn ep-esli azaldy. Demir magdanynyň bahasy pese gaçdy we käbir gymmat demir magdanlarynyň önümçiligi pese gaçmaga başlady. Şonuň üçin esasy däl minerallaryň importynyň ýylsaýyn azalmagyna garaşylýar, ýöne umumy täsiri gaty uly bolmaz.
Ýerli magdanlar babatda, ýerli magdanlaryň önümçilik höwesi hem pese gaçsa-da, sentýabr aýyndaky önümçilik çäklendirmeleriniň örän güýçlidigini göz öňünde tutup, dördünji çärýekde aýlyk demir magdanynyň önümçiligi, esasan, sentýabrdakydan az bolmaz. Şonuň üçin ýerli magdanlaryň dördünji çärýekde hem üýtgewsiz galmagyna we ýyllyk 5 million tonna töweregi azalmagyna garaşylýar.
Umuman alanyňda, dördünji çärýekde esasy akymly magdanlaryň daşalmalarynda artyş boldy. Şol bir wagtyň özünde, daşary ýurtlarda demir önümçiliginiň hem aýba-aý azalýandygyny göz öňünde tutup, Hytaýa iberilýän demir magdanynyň paýynyň gaýtadan dikeldilmegine garaşylýar. Şonuň üçin Hytaýa iberilýän demir magdanynyň möçberi ýylba-ýyl we aýba-aý artar. Esasy akymly bolmadyk magdanlarda we ýerli magdanlarda ýylba-ýyl azalyş bolup biler. Şeýle-de bolsa, aýba-aý azalma mümkinçiligi çäkli. Dördünji çärýekde umumy üpjünçilik henizem artýar.
Portdaky harytlaryň sany gutarnykly ýagdaýda saklanýar
Ýylyň ikinji ýarymynda portlarda demir magdanynyň toplanmagy örän aýdyň görünýär, bu bolsa demir magdanynyň üpjünçiliginiň we isleginiň pesdigini görkezýär. Oktýabr aýyndan bäri toplanma depgini ýene-de çaltlaşdy. 29-njy oktýabra çenli portuň demir magdanynyň gory 145 million tonna ýetdi, bu soňky dört ýylyň şol döwründäki iň ýokary görkezijidir. Üpjünçilik maglumatlarynyň hasaplamalaryna görä, portuň gory şu ýylyň ahyryna çenli 155 million tonna ýetip biler we şol wagta çenli şol ýerde basyş has-da artar.
Çykdajy tarapyndaky goldaw gowşamaga başlaýar
Oktýabr aýynyň başynda demir magdany bazarynda azajyk gaýtadan dikeldilme boldy, munuň sebäbi deňiz ýük daşamak bahalarynyň ýokarlanmagynyň täsiri boldy. Şol wagt Braziliýanyň Tubarao şäherinden Hytaýyň Çindao şäherine C3 ýük daşamak bir wagtlar 50 ABŞ dollaryna golaýdy, ýöne soňky döwürde ep-esli pese gaçdy. 3-nji noýabrda ýük daşamak 24 ABŞ dollaryna/tonna düşdi, Günbatar Awstraliýadan Hytaýa deňiz ýük daşamak bolsa bary-ýogy 12 ABŞ dollaryna/tonna boldy. Esasy magdanlarda demir magdanynyň bahasy esasan 30 ABŞ dollaryndan/tonnadan aşak. Şonuň üçin demir magdanynyň bahasy ep-esli pese gaçsa-da, magdan esasan girdejili we çykdajy tarapyndaky goldaw deňeşdirme boýunça gowşak bolar.
Umuman alanyňda, demir magdanynyň bahasy ýylyň dowamynda täze iň pes derejä düşen hem bolsa, teklip we isleg esaslary nukdaýnazaryndan ýa-da çykdajylar tarapyndan bolsa-da, aşakda ýer bar. Bu ejiz ýagdaýyň şu ýyl üýtgewsiz galmagyna garaşylýar. Şeýle-de bolsa, demir magdanynyň fýuçersleriniň disk bahasynyň 500 ýuan/tonna golaý goldawa eýe bolmagyna garaşylýar, sebäbi 500 ýuan/tonna disk bahasyna laýyk gelýän super ýörite poroşogyň spot bahasy 320 ýuan/tonna golaý, bu bolsa soňky 4 ýylyň iň pes derejesine golaý. Bu hem çykdajylar babatda belli bir goldawa eýe bolar. Şol bir wagtyň özünde, polat diskiň tonnasyna düşýän girdejiniň henizem ýokary bolmagynyň fonunda, demir magdanynyň bahasyny gytaklaýyn goldaýan ruda gatnaşygyny gysgaltmak üçin serişdeler bolup biler.